In het kort
Het monitoren van werknemers is controversieel, maar dat heeft de uitbreiding ervan van de fabrieksomgeving naar kantoren en de thuiswerkplek niet tegengehouden. En niet alleen onze werkzaamheden worden gecheckt, maar bijvoorbeeld ook hoe we communiceren via samenwerkingsplatforms en hoe vaak we van onze werkplek weglopen. Zelfs onze biometrische gegevens worden tegenwoordig opgeslagen. Deze technologische trend verandert de werkervaring, in welke sector je ook zit:
- 74% van de werkgevers in de VS gebruikt online trackingtools om hun werknemers te controleren, zo blijkt uit een onderzoek van ExpressVPN uit 2025.
- Slechts 22% van de werknemers zegt ervan op de hoogte te zijn dat ze gemonitord worden.
- Werknemers die zowel in de online als fysieke wereld gemonitord worden, ervaren 45% meer stress dan collega’s in een minder streng gecontroleerde werkomgeving.
- Bijna 50% van de werknemers zegt misschien ontslag te nemen als de controle op de werkvloer toeneemt.
- “Wanneer monitoring verandert van een hulpmiddel voor productiviteit in een vergaande vorm van spionage, leidt dat tot wantrouwen, verstikt het de creativiteit en wekt het wrevel op,” waarschuwt Lauren Hendry Parsons, hoofd Global Communications bij ExpressVPN.
Monitoring van werknemers gaat niet meer weg, maar de manier waarop we het inzetten maakt het verschil. Organisaties die prioriteit geven aan duidelijkheid, toestemming en wederzijds vertrouwen, vinden de juiste balans. Wie monitoring ondoordacht toepast, schaadt de bedrijfscultuur en werkt personeelsverloop in de hand.
Controle op de werkvloer is niets nieuws. Of je nu in een magazijn staat, pakketjes bezorgt of in een callcenter of op kantoor werkt, systemen houden bij of je volgens de regels en snel genoeg werkt. Waar vroeger een supervisor van vlees en bloed je in de gaten hield, is software nu wijdverbreid. GPS-trackers, productiviteit-apps en zelfs gezichtsscans bij de ingang van gebouwen zijn doodnormaal geworden. De ‘gluurtechnologie’ zit bovendien verpakt in software die ons zelfs als we thuiswerken in de gaten kan houden: dashboards die de tijd bijhouden, activiteitenlogboeken en samenwerkingstools die altijd aanstaan. We worden op afstand in het oog gehouden.
E-mailplatforms, videogesprekken, beveiligingssoftware en gezondheidsapps verzamelen data over ons, en vaak veel meer dan strikt noodzakelijk is. Stemkenmerken, gezichtsherkenning, bewegingspatronen, zelfs flarden van privégesprekken – AI kan het allemaal vastleggen, samenvoegen en analyseren, zonder dat je er iets van merkt. De technologie wordt ook wel ‘bossware’ genoemd en wordt verkocht als dé manier om veilig en efficiënt te werken. Maar de schaduwkant is groot: het tast de privacy en het vertrouwen aan en zorgt voor meer stress en werkdruk. Bijna iedereen die werkt heeft er inmiddels mee te maken. Wegkijken kan niet meer. Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen die je móét kennen.
Big Brother houdt je in de gaten
Van AI die je werk-email analyseert tot biometrische toegangspoortjes: grote bedrijven monitoren hun personeel via software en op de werkvloer.
Monitoring op de werkvloer is nergens zo wijdverspreid als in de VS. Onlangs kwam aan het licht hoe ver de controle gaat in het Amerikaanse bedrijfsleven. Grote bedrijven als Walmart, Starbucks, Delta en Chevron maken gebruik van AI die ontwikkeld is door de Nieuw-Zeelandse startup Aware. Deze tool monitort alle communicatie tussen werknemers op veelgebruikte werkplatforms als Slack, Zoom en Microsoft Teams. Volgens Aware is de software ontworpen om patronen in taal en gedrag te analyseren, op zoek naar signalen van bijvoorbeeld pesten, intimidatie, cyberaanvallen of handel met voorkennis. Alle gegevens worden standaard geanonimiseerd bewaard en identiteiten worden alleen onthuld wanneer het systeem een serieus risico signaleert. Op dat moment worden de gegevens en de bron ervan doorgegeven aan HR-, IT- of juridische teams voor nader onderzoek.
Het is geen verrassing dat elk bedrijf de eigen aanpak net even anders inkleurt. Chevron is er eerlijk over en laat weten de tool te gebruiken om interacties op hun interne platform te monitoren. Starbucks zegt dat het ingezet wordt voor het ontdekken van trends en het verzamelen van feedback, met als doel ‘de ervaring van werknemers te verbeteren’. Walmart gebruikt vergelijkbare vage taal en beweert dat de software bedoeld is om de veiligheid in interne online communities te bewaken en algemene trends onder het personeel te volgen. Delta zegt dat het Aware gebruikt voor het beheren van het interne sociale platform, het regelmatig checken van de stemming onder medewerkers en het bewaren van informatie voor juridische doeleinden.
Naast online monitoring rukt de controle ook op in de fysieke omgeving. Bij het nieuwe hoofdkantoor van JPMorgan Chase in Manhattan moeten medewerkers voortaan eerst hun vingerafdruk of iris laten scannen voordat ze het gebouw in kunnen. De bank presenteert deze biometrische controle als een moderne beveiligingsstrategie, bedoeld om het personeel te beschermen en de toegang soepeler te laten verlopen. Tegelijkertijd is de ‘Work at JPMC’-app gelanceerd. Die doet dienst als digitale ID-badge en intern serviceplatform. Je bestelt er je lunch mee, navigeert ermee door het gebouw en registreert je gasten ermee. Met deze twee tools houdt de bank niet alleen in de gaten wie het gebouw binnenkomt en wanneer, maar ook hoe lang mensen in bepaalde ruimtes blijven.
“Werkgevers denken dat als ze alles kunnen meten, ze ook alles kunnen optimaliseren: productiviteit, efficiëntie, zelfs de stemming.”
Hilke Schellmann, onderzoeksjournalist, New York University
De opkomst van bossware
Camera’s op de werkvloer en software die je online volgt: monitoring is de nieuwe standaard. Maar veel werknemers hebben geen idee wat er wordt bijgehouden en door wie.
Misschien kijk je al met enige argwaan naar je scherm. Hoe wijdverbreid is dit soort controle op het werk eigenlijk? De cijfers liegen er niet om. Uit onderzoek van ExpressVPN uit 2025 blijkt dat 74% van de Amerikaanse werkgevers online tracking-tools gebruikt om met hun medewerkers mee te kijken. De meest voorkomende methoden? Het bijhouden van je browsergeschiedenis (62%) en realtime schermbewaking (59%). Die controle beperkt zich niet tot de digitale ruimte; ook op kantoor word je nauwlettend in de gaten gehouden. Uit hetzelfde onderzoek komt naar voren dat 75% van de werkgevers gebruikmaakt van monitoring op de werkvloer; 69% gebruikt cameratoezicht en 58% heeft biometrische toegangscontrole geïnstalleerd. Bedrijven kiezen naast standaard beveiligingsmaatregelen ook steeds vaker voor geavanceerde analyses. Ongeveer 61% van de bedrijven zet inmiddels AI-gestuurde tools in om productiviteit te meten, terwijl 67% biometrische gegevens verzamelt om aanwezigheid en gedrag in kaart te brengen.
Werknemers tasten vaak in het duister over de volledige omvang van deze maatregelen. Hoewel 69% van de werkenden weet dat het monitoren van werknemers legaal is, is de precieze werkwijze van hun baas vaak onduidelijk. Ze weten simpelweg niet hoe hun data wordt verzameld en gebruikt. “Het meest verontrustende is dat we niet weten hoe gangbaar deze monitoringssystemen zijn, welke werkgevers ze gebruiken en welke werknemers erdoor worden getroffen”, zegt Matt Scherer, senior beleidsadviseur bij het Center for Democracy and Technology in Washington, D.C. Slechts 22% van de werknemers zegt met zekerheid te weten dat ze online worden gemonitord. Ook rond biometrische gegevens is er onzekerheid: 44% van de werknemers zegt geen idee te hebben of hun werkgever gezichtsherkenning gebruikt. Veel werknemers weten dus niet welke gegevens over hen worden verzameld en wat er na verzameling mee gebeurt.
Alles meten
Zoals gezegd zien veel werkgevers monitoring op de werkvloer vooral als een middel om de veiligheid en productiviteit een boost te geven. Volgens sommige experts werpt die aanpak ook echt zijn vruchten af. “Persoonlijk vind ik het erg waardevol,” aldus Dorota Swieboda, een finance-expert die in de bankwereld met monitoringtechnologie werkt. “Het geeft je inzicht in hoeveel tijd aan elke taak wordt besteed, en je kunt nagaan of dat waarde toevoegt of niet. Het helpt je om je werk te plannen en je tijd effectief te beheren.” Wanneer monitoringdata doordacht worden ingezet, kunnen ze inderdaad de werkplanning ondersteunen en inefficiënties blootleggen die anders verborgen zouden blijven.
Anderen zijn veel sceptischer. Critici waarschuwen dat bossware geen support-tool is, maar een tuchtmiddel dat de privacy schendt en de gezondheid van werknemers kan schaden. Volgens Hilke Schellmann, hoogleraar journalistiek aan de New York University en onderzoeksjournalist, heerst er een blinde obsessie met data: “Werkgevers denken dat als ze alles kunnen meten, ze ook alles kunnen optimaliseren: productiviteit, efficiëntie, zelfs de stemming. Sommige bedrijven beweren dat het om ‘inzichten’ gaat, maar in de praktijk is het meestal een controlemiddel om mensen in het gareel te houden.”
Een averechts effect
Het is natuurlijk een doodslag voor het welzijn en moreel van werknemers als ze constant in de gaten worden gehouden. In plaats van zich gewaardeerde teamleden te voelen, krijgen ze het gevoel dat ze niet worden vertrouwd. Zo verandert een gezonde werksfeer al snel in een cultuur waarin medewerkers gestrest en gedemotiveerd raken. Uit het hierboven genoemde onderzoek van ExpressVPN blijkt dat werknemers die zowel online als in de fysieke wereld gemonitord worden, last hebben van 45% meer stress. Het verschil met een minder gecontroleerde werkplek is enorm. Lauren Hendry Parsons, hoofd Global Communications bij ExpressVPN en pleitbezorger van digitale privacy, trekt aan de bel: “Wanneer monitoring verandert van een hulpmiddel voor productiviteit in een vergaande vorm van spionage, leidt dat tot wantrouwen, verstikt het de creativiteit en wekt het wrevel op.”
Bijna een kwart van de gemonitorde werknemers durft nauwelijks nog pauze te nemen, zelfs niet om naar de wc te gaan, omdat ze bang zijn dat het als luiheid wordt gezien als ze even van hun plaats weg zijn. De kwaliteit van het werk lijdt er ook onder als snelheid belangrijker wordt dan zorgvuldigheid. 32% van de werknemers geeft aan zich opgejaagd te voelen door de continue controle. Het is een recept voor een burn-out. En het zorgt natuurlijk voor frustratie; een vierde van de werknemers geeft zelfs toe tactieken te gebruiken om hun productiviteit te veinzen (en dat zijn dan alleen nog degenen die er eerlijk over zijn). Het bewijst maar weer: te veel controle werkt averechts en ondermijnt precies die resultaten die werkgevers willen zien.
Een juridisch mijnenveld
Het gebruik van AI-systemen brengt risico’s met zich mee voor werkgevers. Omdat deze systemen niet perfect zijn, liggen juridische problemen op de loer. “Werknemers hebben wettelijke en contractuele rechten die hen beschermen tegen schendingen van hun privacy, onterecht ontslag en andere oneerlijke beslissingen, ook wanneer die door een geautomatiseerd besluit (ADM) worden genomen,” zegt Hudson Hongo, een woordvoerder van de Electronic Frontier Foundation. “Hoewel verkopers van ADM-systemen werkgevers vaak meer efficiëntie of objectievere besluitvorming beloven, vertonen deze systemen regelmatig gebreken, zoals bias en het niet op de hoogte zijn van lokale en nationale wet- en regelgeving.”
Steeds meer werknemers verzetten zich tegen het gebruik van monitoringstechnologie. Vooral biometrische monitoring ligt gevoelig op de werkvloer. Uit het onderzoek van ExpressVPN blijkt dat 21% van de werknemers er fel op tegen is, terwijl 35% aangeeft er waarschijnlijk niet mee akkoord te gaan. Ingrijpende praktijken, zoals het verzamelen van biometrische gegevens en het lezen van privéberichten, is voor veel mensen een reden om op zoek te gaan naar een andere baan. Bijna 50% overweegt op te stappen als de controle toeneemt. Privacy is voor velen zo belangrijk dat maar liefst een kwart van de werknemers bereid is om tot 25% salaris in te leveren als ze daarmee niet meer constant in de gaten gehouden worden.
“Maakt het je echt uit hoe vaak een werknemer naar de wc gaat? Of wil je gewoon dat het werk op tijd af is? Aan het eind van de dag draait het erom dat ze simpelweg hun werk doen, toch?”
Sylmarie Arizmendi, juriste
De weg vooruit
De zorgen over monitoring op de werkplek zullen niet snel verdwijnen, maar met de juiste aanpak creëer je draagvlak onder werknemers.
Of je er nu fan van bent of, waarschijnlijker, het verafschuwt: het monitoren van werknemers zal niet verdwijnen. Zelfs nu zorgen over privacy en vertrouwen toenemen, is het inherent aan werkgevers om grip te willen hebben op hun werknemers. Die drang is niet nieuw; het begon al ver voor de opkomst van het Panopticum in de 18e eeuw. Voor bedrijven is de vraag inmiddels niet meer óf ze de middelen ervoor inzetten, maar hoe ze deze invoeren en beheren. Puneet Muthreja, een in India gevestigde consultant op het gebied van financiën en strategie, stelt: “[Wat we nu zien met AI is] het begin van iets dat niet meer weggaat. Als professionals moeten we er daarom voor zorgen dat AI niet alleen krachtig is, maar ook verantwoord en ethisch.”
Monitoring hoeft niet ten koste te gaan van de waardigheid of het vertrouwen van werknemers, zolang je er maar zorgvuldig mee omgaat. Het draait voor organisaties om drie dingen. Wees duidelijk over waarom je monitort. Wees eerlijk over welke gegevens je verzamelt en wat je precies meet. En besef goed waar de grens ligt en het onprettig wordt voor je team. Dat betekent dat je medewerkers op de hoogte moet houden en bij het proces moet betrekken, ook wat betreft de regelgeving. “We hoeven die vragen niet uit de weg te gaan,” voegt Swieboda toe. “We moeten tijd doorbrengen met medewerkers, het gesprek aangaan en uitleggen waarom we dergelijke monitoring inzetten.”
Wil je dat medewerkers anders naar monitoring kijken? Betrek ze er dan vanaf dag één bij. Door het niet lukraak op te leggen, maar er een gedeelde uitdaging van te maken, ontstaat er een heel nieuwe dynamiek. Oliver Kayas van de Liverpool Business School legt uit: “Het klinkt misschien verrassend, maar werknemers bij deze systemen betrekken werkt echt. De acceptatie is vele malen groter wanneer ze zelf een stem hebben in het ontwerp.” Belangrijk is dat managers zichzelf de vraag stellen wat ze precies willen bereiken met het gebruik van deze tools. Sylmarie Arizmendi, een juriste, zegt daarover: “Maakt het je echt uit hoe vaak een werknemer naar de wc gaat? Of wil je gewoon dat het werk op tijd af is? Aan het eind van de dag draait het erom dat ze simpelweg hun werk doen, toch?”
Conclusie
Bij het monitoren van medewerkers staan bedrijven voor een belangrijke vraag: wat voor soort werkrelatie willen we eigenlijk met onze mensen opbouwen? Dankzij technologie kunnen we tegenwoordig alles in de gaten houden – van elke interactie tot elk praatje bij de koffieautomaat – maar die technische mogelijkheid leidt niet automatisch tot wijsheid. Hoe meer data werkgevers verzamelen, des te groter de verantwoordelijkheid om die op een eerlijke manier te interpreteren en streng te beveiligen. Meetwaarden mogen daarbij geen vervanging vormen voor het menselijke, rechtvaardige oordeel. Monitoring kan het zicht verscherpen, maar kan de blik ook vernauwen door complex mensenwerk te reduceren tot dashboards en meldingen.
Er is ook een langetermijnrisico dat lastiger te kwantificeren is. Vertrouwen is, eenmaal beschadigd, moeilijk te herstellen. Een omgeving waarin constante controle de norm is, stimuleert zelfbescherming in plaats van initiatief, en volgzaamheid in plaats van nieuwsgierigheid. Op den duur tast die dynamiek niet alleen het moreel aan, maar ook de kwaliteit van beslissingen, samenwerking en innovatie. Dezelfde techniek die ons zorgen baart, biedt echter ook kansen. Mits ingezet met beleid, transparantie en input van het team, kan monitoring zorgen voor een veiligere en eerlijkere werkplek zonder door te slaan naar dwang. We hoeven monitoring niet radicaal te verbannen, maar we moeten het ook niet blindelings accepteren. Waar het om gaat is dat we duidelijke grenzen stellen, de juiste vragen stellen en niet vergeten dat het bij werk om mensen draait, niet om data.