De opkomst van gepersonaliseerde voeding: hoe AI bepaalt wat jij straks eet

Er is bijna niets persoonlijker dan het voedsel dat we eten. Eten is heel sterk verweven met onze cultuur, onze identiteit, onze herinneringen en is natuurlijk bepalend voor onze gezondheid. En toch is voedingsadvies decennialang uiterst onpersoonlijk geweest. Met modellen als de Schijf van Vijf en de Voedingswijzer kreeg iedereen hetzelfde bordje voorgeschoteld, terwijl geen enkel lichaam hetzelfde is. Eet meer groenten en fruit. Beperk je suikerinname. Wees matig met zout. Prima adviezen natuurlijk, maar een uiterst complex systeem wordt ermee gereduceerd tot een handjevol regels. Voor sommigen werkt dat goed, maar veel anderen zullen zich afvragen: waarom doet dit dieet bij mij niet wat het bij een ander doet?

De stofwisseling in ons lichaam verloopt niet voor iedereen hetzelfde. Je genen, je darmflora, hoe actief je bent, hoe goed je slaapt, hoeveel stress je hebt: het bepaalt hoe je lichaam op voeding reageert. Waar de een moeiteloos koolhydraten verbrandt terwijl hij op de bank aan het bingewatchen is, gaat er bij een ander al joggend nog geen pondje af. Voedingsadvies dat voor je buurvrouw geweldig werkt, doet voor jou misschien niets. En zo verschillend als we zijn, hebben we ook verschillende doelen: het verbeteren van sportprestaties, gewichtsbeheersing, het omgaan met een chronische aandoening of simpelweg ervoor zorgen dat je lekkerder in je vel zit. Veel van de bestaande tools en datasets houden daar niet altijd rekening mee. Die schotelen iedereen dezelfde standaardoplossing voor.

Maar het tij is aan het keren. Dankzij doorbraken in het onderzoek naar genetica en het microbioom in onze darmen begrijpen we steeds beter dat voeding voor iedereen anders werkt. Tegelijkertijd zijn we ons er als consument steeds bewuster van wat we in ons lichaam stoppen. Deze groeiende maatschappelijke trend richting gezondheid is voorlopig nog niet over zijn hoogtepunt heen. Een nieuwe golf aan startups speelt hierop in door gepersonaliseerde voeding toegankelijker te maken. Hun aanpak loopt uiteen van maaltijdplannen op basis van ons DNA tot AI-gestuurde voedingscoaching. We gaan van standaard ‘supermarktvoer’ voor de massa naar een toekomst waarin voeding op het individu is afgestemd.

““Consumenten ‘hacken’ hun lichaam om beter te begrijpen hoe het werkt en daar invloed op uit te oefenen.” 

Vaught DuBow, senior marketingdirecteur bij ADM

Goed eten, goed leven

We zijn bewuster met onze gezondheid bezig dan ooit, en wat er op ons bord ligt wordt steeds belangrijker.

Aandacht voor welzijn is een van de snelst groeiende consumententrends van de afgelopen jaren. Volgens het recente ‘Future of Wellness’-onderzoek van McKinsey beschouwt 84% van de Amerikaanse consumenten welzijn als een belangrijke of zelfs topprioriteit in hun leven. Die mentaliteitsverandering gaat gepaard met een sterke toename in het gebruik van gezondheidstechnologie. 57% van de bevolking gebruikt gezondheids- of fitnessapps of -trackers, terwijl 24% van de ondervraagde consumenten gebruikmaakt van digitale platforms om grip te krijgen op hun voeding, zo blijkt uit het Global Nutrition Consumer Research van Lumina Intelligence. “De gegevens laten zien dat consumenten niet alleen maar hun stappen of calorieën bijhouden; ze maken steeds bewustere en beter geïnformeerde keuzes over hun gezondheid,” zegt Ewa Hudson, hoofd Insights bij Lumina Intelligence. “En dankzij mobiele apps en fitness-trackers kiezen ze automatisch voor gepersonaliseerde gezondheidsoplossingen.”

Gezondheid staat dus steeds hoger op ons prioriteitenlijstje en bepaalt wat er uiteindelijk op ons bord belandt. Zelfs in de Verenigde Staten, waar op bijna elke straathoek een fastfoodrestaurant zit, vindt 52 procent van de mensen het belangrijk gezonde voeding binnen te krijgen, zo blijkt uit onderzoek uit 2025 van het Pew Research Center. In Nederland ligt het cijfer, niet heel verrassend, een stukje hoger: in ons land vindt 89 procent gezonde voeding (zeer) belangrijk. Onze Angelsaksische buren, in het land van de high tea, denken er met 85 procent ongeveer hetzelfde over, zien we in de meest recente YouGov/AHDB Pulse-enquête. En wereldwijd wil 51% van de consumenten DNA-tests laten doen als ze daarmee gepersonaliseerd voedingsadvies kunnen krijgen, zo blijkt uit onderzoek van ADM, een Amerikaanse multinational in de voedingsmiddelenindustrie. “Consumenten ‘hacken’ hun lichaam om beter te begrijpen hoe het werkt en daar invloed op uit te oefenen,” zegt Vaught DuBow, senior marketingdirecteur bij ADM. “Ze zien het als een belangrijke investering om hun gezondheid proactief in de gaten te houden en zo op de lange termijn dure medische kosten te voorkomen.”

Wat levert gepersonaliseerde voeding mensen op? De belangrijkste winst ligt, en dat is natuurlijk zonneklaar, in de gezondheid. Als we onze voeding afstemmen op genetische inzichten en de doelen die we voor ogen hebben, kunnen we beter kiezen wat goed voor ons lichaam is. We weten dan hoe ons lichaam op bepaalde voedingsstoffen reageert. Klinische studies in Nature Medicine en Cell Metabolism tonen aan dat met een gepersonaliseerd voedingsplan de bloedsuikerspiegel, vetwaarden en het verzadigingsgevoel enorm kunnen verbeteren. Dat is niet alleen fijn voor je energieniveau, maar ook essentieel voor een gezond hart en een goede stofwisseling. En dan is er nog het gemak. Met gepersonaliseerde maaltijdboxen, recepten op maat en handige voedingsapps hoef je er niet heel veel moeite in te steken om gezond te eten. Je bespaart veel tijd op het plannen van maaltijden en het doen van boodschappen; aantrekkelijk voor mensen met een drukke agenda.

Voeding als medicijn

Een startup uit Los Angeles gebruikt ‘medische AI’ voor hypergepersonaliseerd voedingsadvies bij meer dan 200 aandoeningen.

Steeds meer startups bieden gepersonaliseerde voeding aan. Een daarvan is Heali, een in Los Angeles gevestigd bedrijf dat medisch gevalideerde AI gebruikt voor op maat gesneden voedingsadvies en maaltijdplanning. Of iemand nu specifieke gezondheidsdoelen heeft, rekening moet houden met medische aandoeningen of een lastige eter is: de AI van Heali spit miljoenen producten en recepten door om de perfecte match te vinden. Elke gebruiker ontvangt een gepersonaliseerd voedingsplan dat is samengesteld door erkende diëtisten en aansluit bij je unieke profiel. Er is ook een in-app-scanner waarmee je producten in supermarkten of gerechten op de menukaarten van restaurants kunt scannen. Past iets niet zo goed bij je lijf en doelen? Dan laat de app je dat weten en stelt direct een gezonder alternatief voor.

Wat Heali onderscheidt van de concurrentie, is dat het niet alleen bedoeld is voor mensen die koolhydraten willen schrappen of willen bijhouden of ze voldoende eiwitten en andere voedingsstoffen binnenkrijgen. Ook mensen met specifieke medische aandoeningen kunnen ondersteuning krijgen bij het maken van betere voedingskeuzes. Aanvankelijk bood het platform op maat gemaakte voedingsadviezen voor 30 chronische aandoeningen, waaronder auto-immuunziekten, allergieën, neurologische aandoeningen en verschillende vormen van kanker, maar dat aantal is inmiddels gegroeid tot meer dan 200. De drijvende kracht achter dit alles is wat medeoprichter en CEO Kyle Dardashti omschrijft als het ‘eerste hypergepersonaliseerde voedingsplatform dat aan medische standaarden voldoet en dat dieettherapie op grote schaal kan ondersteunen’. En dat zijn geen loze woorden. Uit een recente klinische studie onder patiënten met het prikkelbare darm syndroom (PDS) die een FODMAP-beperkt dieet volgden, bleek dat de levenskwaliteit van degenen die de Heali-app gebruikten met een factor 2,6 toenam. Hun symptomen namen twee keer sneller af dan die van de patiënten die de app niet gebruikten.

Geen tijd om te koken? Geen nood

Voor mensen die gezond willen eten maar tijd tekortkomen, biedt Hungryroot gepersonaliseerde voeding – met recepten waarvoor de boodschappen bij je thuis bezorgd worden.

Voor veel mensen ligt de grootste uitdaging niet in het bedenken wat er gegeten moet worden, maar in de tijd vinden om die maaltijd ook daadwerkelijk te koken. Om op dat gebrek aan tijd in te springen, zijn er de afgelopen jaren talloze maaltijd- en bezorgdiensten opgekomen waarmee je snel een gezonde maaltijd op tafel kunt zetten. In het land waar fastfood zo’n beetje is uitgevonden, de Verenigde Staten, wint Hungryroot, dat zichzelf als een ‘better-for-you’-maaltijddienst neerzet, aan populariteit. Wie zich ervoor aanmeldt, vult eerst een korte vragenlijst over eetgewoonten in: wat vind je lekker, wat laat je liever staan en heb je allergieën of speciale dieetwensen? Je geeft daarna aan voor welke momenten je ingrediënten wilt ontvangen, van ontbijt en lunch tot diner en tussendoortjes. Zodra je je gegevens en een betaalmethode hebt ingevoerd, stelt de AI van Hungryroot een lijst met producten en recepten voor je samen.

Voordat de bestelling wordt verwerkt, kun je alles wat je niet aanspreekt vervangen. Hungryroot doet automatisch suggesties voor alternatieven. Het aanbod is gevarieerd en gezond: van quinoa-bowls en pastagerechten tot sandwiches, soepen, stoofpotjes en burgers. Op basis van wat je in de vragenlijst hebt aangegeven, worden de maaltijden gefilterd op je beschikbare tijd en dieetwensen, waarbij rekening wordt gehouden met of je glutenvrij, veganistisch, vegetarisch of pescotariër bent, of bepaalde ingrediënten zoals schaaldieren of noten moet vermijden. De recepten zijn ‘semi-homemade’ met ingebouwde ‘snelkoppelingen’ om minder lang in de keuken te hoeven staan. En het ritje naar de supermarkt kun je overslaan; de etenswaren en recepten worden binnen twee dagen bij je voordeur afgeleverd.

Een dieet dat is afgestemd op je lijf

ZOE duikt in je bloed, darmflora en levensstijl om in kaart te brengen wat je lichaam nodig heeft.

Er zijn bedrijven die nóg persoonlijker te werk gaan door je biologische kenmerken als leidraad te gebruiken voor voedingsadvies. Een bekend voorbeeld is het Engelse bedrijf ZOE, dat onlangs een nieuwe app heeft gelanceerd die AI en machinelearning gebruikt om data uit je bloed, darmflora en levensstijl te analyseren en je aan de hand daarvan advies geeft over wat je lichaam nodig heeft. Bij het aanmaken van een account vul je een uitgebreide vragenlijst in over je doelen, bijvoorbeeld oud worden, je darmgezondheid verbeteren, dieper slapen of afvallen. Ook voer je basisgegevens in, zoals je lengte, gewicht en de ziektegeschiedenis van jezelf en je familie. ZOE analyseert al deze informatie en voorziet je op basis daarvan van persoonlijk voedingsadvies. Als je een wearable hebt, kun je de gegevens daarvan koppelen, zodat de app de relatie tussen wat je eet en hoeveel je beweegt en slaapt, in kaart kan brengen.

Een van de opvallendste functies van de app is de AI-fotofunctie, waarmee je de voedingswaarde van een maaltijd kunt analyseren door er een foto van te maken. ZOE kent elke maaltijd een score toe van 0 tot 100, die aangeeft hoe vaak je dit gerecht idealiter zou moeten eten, aangevuld met een gedetailleerd overzicht van de macronutriënten. De app bevat ook de zogeheten Processed Food Risk Scale: een nieuw classificatiesysteem dat meet hoe goed bewerkt voedsel voor je gezondheid is door te kijken naar zaken als de energiedichtheid  (het aantal calorieën), de snelheid waarmee energie wordt opgenomen en hyperpalatabiliteit (als het zo lekker smaakt dat je ervan gaat overeten; denk aan chips en chocola). Ook wordt er gecontroleerd op toevoegingen die niet in een gezonde keuken thuishoren, zoals kunstmatige kleur- en smaakstoffen en conserveermiddelen. De classificatie loopt van 1 (onbewerkt) tot 5 (hoog risico).

De app bevat daarnaast een ingebouwde voedingscoach genaamd Ziggie. Die helpt de gebruikers bij het interpreteren van complexe wetenschappelijke data, het bijhouden van hun voortgang en het aanleren van gezonde gewoontes die vol te houden zijn. Ziggie gidst je door de basis van de voedingsleer, zodat je de logica achter de adviezen begrijpt – het ‘waarom’ achter het ‘wat’. Maar de meest fascinerende functie is de darmflora-test: die brengt precies in kaart welke microben er in je darmen leven en hoe die balans je gezondheid beïnvloedt. Daarvoor moet je natuurlijk wel eerst even wat poep naar een lab sturen. Aan de hand van de resultaten adviseert de app welke etenswaren je vaker moet eten om de groei van goede bacteriën te stimuleren. Tegelijkertijd zie je welke producten je beter kunt laten staan om de slechte bacteriën, die je gezondheid tegenwerken, terug te dringen.

Je genen bepalen wat de pot moet schaffen

Je DNA bepaalt meer over je dan je misschien beseft. Volgens GenoPalate moet het ook bepalen wat er op je bord belandt.

Ons DNA bepaalt veel over ons: van onze oogkleur en het ritme van onze biologische klok tot hoe impulsief of avontuurlijk we zijn en onze aanleg voor bepaalde ziektes. Daarnaast zijn er steeds meer aanwijzingen dat ons DNA een belangrijke rol speelt bij hoe ons lichaam op voeding reageert. Het platform GenoPalate is ontstaan vanuit dat idee. Het analyseert je DNA en de AI geeft je op basis daarvan persoonlijk voedingsadvies. Klanten kunnen dat advies op twee manieren krijgen: ze kunnen bij GenoPalate een speeksel-testkit voor thuisgebruik bestellen, waarmee hun DNA vervolgens wordt geanalyseerd, of ze kunnen DNA-gegevens uploaden die ze eerder hebben verkregen via diensten als 23andMe of Ancestry.com en alleen voor de voedingsanalyse betalen; in dat geval ontvangen ze de resultaten binnen 24 uur (in tegenstelling tot twee tot drie weken bij de eerste optie).

Met de gegevens uit de genetische analyse stelt de AI van GenoPalate een uitgebreid persoonlijk rapport op, met voedingsaanbevelingen die stoelen op ruim 400 biomarkers; dit zijn varianten in je genen die bepalend zijn voor hoe je lichaam met voeding omgaat. Het rapport begint met achtergrondinformatie over DNA en de werking van genen, gevolgd door kleurrijke en overzichtelijke grafieken met je aanbevolen dagelijkse hoeveelheden voor allerlei voedingsstoffen, zoals koolhydraten, eiwitten, vetten, vitaminen en mineralen, alcohol en gluten. Het bevat ook voorbeelden van voedingsmiddelen die goed passen bij je genetisch profiel, met een uitleg waarom. Het rapport sluit af met een lijst met voedingsmiddelen die je, op basis van je DNA, vaker zou moeten eten, onderverdeeld in categorieën als fruit, groenten, vlees, vis en schaaldieren, peulvruchten en zetmeelproducten.

Opmerkelijk is dat dit eerste rapport uitsluitend op DNA is gebaseerd en geen rekening houdt met factoren zoals je lengte, gewicht, lichaamsbouw, leeftijd, geslacht, medische geschiedenis, hoe actief je bent, je levensstijl en voedingsvoorkeuren. Voor wie een vollediger beeld wil, biedt GenoPalate tegen meerprijs een uitgebreider lidmaatschap aan, waarin al die informatie is verwerkt, aangevuld met individuele gezondheidscoaching door een geregistreerde diëtist en gepersonaliseerde maaltijdplannen. Maaltijdplannen kunnen voor individuen worden gemaakt, maar ook worden afgestemd op stellen of complete gezinnen, waarbij rekening wordt gehouden met het voedingsprofiel van elk gezinslid.

Ethische en praktische uitdagingen

Gepersonaliseerde voeding biedt kansen, maar brengt ook uitdagingen met zich mee op het gebied van privacy, toegankelijkheid en wetenschappelijke onderbouwing.

Hoe veelbelovend gepersonaliseerde voeding ook is, er kleven schaduwzijden aan die niet genegeerd kunnen worden. Met name op het gebied van gegevensbescherming liggen er grote uitdagingen. Bedrijven die ons DNA analyseren, beheren onze meest gevoelige informatie. Eenmaal in hun handen rijst de vraag: wie is de eigenaar op dat moment, wie heeft er toegang toe en hoe goed zijn de gegevens beveiligd? De wetgeving voor genetische gegevens verschilt enorm per land. Bovendien zijn er grote verschillen tussen bedrijven zelf: van grote, goed beveiligde platforms tot kleine startups die minder beveiligingszekerheid bieden. Als gebruiker sta je voor een belangrijke keuze: wegen de inzichten op tegen de privacyrisico’s? Het is verstandig om daar goed bij stil te staan voordat je je DNA deelt via een speekselmonster.

Dan is er nog de kwestie van betaalbaarheid en toegankelijkheid. Op dit moment is gepersonaliseerde voeding eerder een luxeproduct dan een breed inzetbaar zorgmiddel. Genetische testen, darmflora-analyses, coaching door diëtisten en op maat gemaakte maaltijdboxen brengen hoge kosten met zich mee. Hierdoor blijft voeding op maat onbereikbaar voor een groot deel van de bevolking. De belofte van een perfect afgestemd dieet verliest zijn glans als dit alleen weggelegd is voor mensen die het zich toch al kunnen veroorloven om gezond te eten. Ten slotte is de wetenschap zelf nog volop in ontwikkeling. De eerste resultaten van onderzoek naar gepersonaliseerde voeding zijn bemoedigend, maar verre van sluitend. Veel van de tot nu toe uitgevoerde studies waren kleinschalig of van korte duur. Er is meer onderzoek nodig om erachter te kunnen komen of voedingsadvies via door AI aangestuurde platforms ook echt werkt.