Pikt AI je baan in? De nieuwe realiteit van onze arbeidsmarkt

In de geschiedenis van de mens heeft elke grote technologische ontwikkeling een omslag teweeg gebracht in hoe we leven en werken. En die veranderingen zijn elke keer met veel onrust gepaard gegaan. Toen mechanische weefgetouwen en stoommachines in het begin van de 19e eeuw gemeengoed begonnen te worden, kwam het inkomen van heel veel mensen in gevaar. Fabrieksarbeiders dachten dat deze ontwikkeling het einde van werk was, het einde van een tijdperk. En dat was het ergens ook. De machine nam het zware, geestdodende werk over dat generaties lang normaal was geweest. Maar in de decennia die volgden, gebeurde er iets opmerkelijks. De levensverwachting steeg. Werkplekken werden veiliger. Bijna niemand hoefde meer zes of zeven dagen per week van zonsopkomst tot zonsondergang te werken. Het leven voor arbeiders werd humaner. Er ontstonden compleet nieuwe industrieën die niemand had kunnen voorspellen, en de wereldwijde levensstandaard steeg naar een niveau dat onvoorstelbaar zou zijn geweest voor die ongeruste fabrieksarbeiders van weleer.

We zitten er weer middenin: zo’n kantelpunt in de geschiedenis. AI transformeert sectoren in een tempo waarbij de industriële revolutie haast verbleekt. Wat in de 19e eeuw decennia kostte, gebeurt nu in jaren of zelfs in maanden. En opnieuw stellen miljoenen mensen die ene vraag die al eeuwen rondzingt: Pikt een machine straks mijn baan in? Die angst is volkomen begrijpelijk. AI schrijft inmiddels code, analyseert medische scans, stelt contracten op en beheert logistieke processen. De technologie nestelt zich in zoveel verschillende beroepen dat angst een logische reactie is. Maar is die vrees ook terecht? In dit artikel duiken we in de impact van AI op de arbeidsmarkt. We kijken welke banen het meest risico lopen en hoe werknemers kunnen anticiperen op de veranderingen die eraan komen. 

Een verhit debat

Sommigen geloven dat AI de doodsteek voor onze banen wordt, terwijl anderen beweren dat het juist meer nieuwe banen zal creëren. Wie heeft er gelijk?

Als het over technologie gaat zijn er weinig onderwerpen die voor zoveel verdeeldheid zorgen als AI en de impact ervan op de arbeidsmarkt. De voorspellingen schieten alle kanten op, van ‘het valt wel mee’ tot ‘het einde van de wereld zoals we die kennen’. Het is geen verrassing dat de tech-pioniers zelf de luidste trom slaan. Dario Amodei, CEO van Anthropic, suggereerde onlangs dat bijna de helft van alle administratieve startersfuncties in de techsector, de financiële wereld, de advocatuur en de consultancy door AI zullen verdwijnen. Elon Musk doet daar nog een schepje bovenop: volgens hem heeft straks niemand meer een baan en leven we allemaal van een ‘hoog basisinkomen’. Maar laten we vooral kritisch blijven. De mensen die enorme investeringen in AI doen, hebben er een commercieel belang bij om het revolutionaire potentieel ervan te benadrukken. Hoe gewaagder je uitspraken, hoe meer aandacht en kapitaal je aantrekt.

Maar zelfs onder economen en arbeidsmarktspecialisten, die het onderwerp met een objectievere blik bekijken, verschillen de meningen. Daron Acemoglu, econoom aan het MIT en winnaar van een Nobelprijs, doet al heel wat jaren onderzoek naar de relatie tussen technologie en arbeidsmarkten. Volgens hem kan, met de huidige mogelijkheden van AI, maar ongeveer 5% van de banen geautomatiseerd worden. McKinsey voorspelt juist dat in 2030 tot 30% van alle gewerkte uren in de VS geautomatiseerd is. Ook economen Inga Fechner en Charlotte de Montpellier van ING Group schatten dat maar liefst 50 miljoen werknemers in Europa (32% van de beroepsbevolking) door AI vervangen zouden kunnen worden.

De andere kijk

Een ander veelgehoord argument is dat AI juist meer banen zou kunnen creëren dan erdoor verdwijnen. Volgens het Future of Jobs Report 2025 van het World Economic Forum zal 22% van de banen tegen 2030 op de schop gaan, maar kan het netto-effect positief uitvallen: er worden naar verwachting 170 miljoen nieuwe banen gecreëerd tegenover 92 miljoen banen die verdwijnen; een winst van 78 miljoen banen. Tegelijkertijd vermeldt het rapport dat werknemers er vanuit kunnen gaan dat er tussen 2025 en 2030 geen vraag meer zal zijn naar ongeveer 39% van de huidige benodigde vaardigheden. Dat komt volgens het rapport niet alleen door technologische veranderingen, maar ook door veranderingen op demografisch gebied, geo-economische spanningen en bredere economische factoren.

Veel onderzoekers zeggen dat door AI vooral bepaalde taken binnen beroepen zullen veranderen, in plaats van dat hele beroepen zullen verdwijnen. “Ons onderzoek toont aan dat AI ondersteuning biedt bij tal van taken, met name op het gebied van onderzoek, schrijven en communicatie; niet dat AI een volledig beroep autonoom kan uitoefenen,” aldus Kiran Tomlinson, senior onderzoeker bij Microsoft. Christopher Stanton, hoofddocent bedrijfskunde aan Harvard Business School, neemt een zelfde soort standpunt in en legt uit waarom het zo moeilijk is hierover voorspellingen te doen. “Deze tools gaan mogelijk taken van mensen overnemen, maar maken het tegelijkertijd goedkoper om nieuwe dingen te doen,” legt hij uit. “Het nettoresultaat is daarom erg moeilijk te voorspellen; als je iets automatiseert dat aanvullend is op wat mensen in die beroepen al doen, heb je uiteindelijk misschien juist meer mensen nodig voor nét iets andere taken.”

Welke banen verdwijnen als eerste?

Sommige banen liggen meer in de gevarenzone door automatisering dan andere. Hoe zit het met jouw baan?

De impact van AI op de arbeidsmarkt zal niet gelijkmatig verdeeld zijn. Sommige beroepsgroepen worden er al door geraakt terwijl het voor andere nog jaren, of zelfs decennia, kan duren voordat automatisering een serieuze bedreiging vormt. Vooralsnog lopen banen die draaien om kenniswerk, vooral die met herhaalde gegevensverwerking, gestructureerde communicatie en routineanalyses, het meeste risico. Uit een onderzoek van het Institute for Public Policy Research (2024) blijkt dat 60% van de administratieve taken te automatiseren is. Repetitieve gegevensverwerking kan namelijk sneller, goedkoper en foutlozer door AI worden uitgevoerd. En doordat AI steeds nauwkeuriger en krachtiger wordt, dreigen veel van deze banen op korte termijn te verdwijnen. De klantenservice bevindt zich in een vergelijkbare positie; omdat er in deze sector zoveel data over klantcontacten voorhanden is, kunnen AI-systemen hier razendsnel getraind en ingezet worden. ServiceNow heeft bijvoorbeeld AI-agenten ontwikkeld die tot 80% van de interacties op het gebied van klantenservice, HR en IT autonoom kunnen beheren, waardoor niet alleen kosten worden bespaard, maar ook de responstijden worden verkort.

Ook creatieve en mediaberoepen ontspringen de dans niet. Het vak van grafische vormgeving, tekstschrijven en journalistiek verandert door AI-tools die vliegensvlug en op enorme schaal content kunnen genereren. Volgens een rapport uit 2024 van het Pew Research Center is tegen 2035 mogelijk 30% van de mediabanen geautomatiseerd. Ook in softwareontwikkeling en data science is de impact groot: AI zorgt voor een enorme boost in productiviteit en automatiseert tegelijkertijd het standaard codeer- en ontwerpwerk. Het World Economic Forum voorspelt in haar rapport van 2025 dat 40% van de programmeertaken tegen 2040 geautomatiseerd zullen zijn, en sommige bedrijven lopen daar al ver op vooruit. De Lead Engineer van Anthropic onthulde onlangs dat 80% van de code achter hun AI-model, Claude, inmiddels door Claude zelf wordt geschreven. De AI bouwt zichzelf dus letterlijk.

Welke banen zijn toekomstbestendig?

Niet elke beroep is te automatiseren. Het onderwijs is een goed voorbeeld. Het lesgeven aan jonge kinderen of kinderen in het speciaal onderwijs vraagt veel nuance. En dat geldt ook voor vakken als maatschappijleer en filosofie. Emotionele intelligentie, je kunnen afstemmen op de leerling en op een menselijke manier kunnen reageren – AI kan dat moeilijk evenaren. Uit een rapport van de OECD uit 2024 blijkt dat maar tien procent van het werk van een leraar in 2040 te automatiseren zal zijn. Iets soortgelijks geldt voor de zorg. Diagnostische AI en robotchirurgie worden steeds beter, maar empathische beroepen zoals verpleging, fysiotherapie, psychotherapie en maatschappelijk werk kunnen niet goed worden geautomatiseerd. Het Amerikaanse Bureau of Labor Statistics verwacht de komende tien jaar de meeste banengroei in de thuiszorg en persoonlijke verzorging. Menselijk contact en betrokkenheid blijven essentieel in de gezondheidszorg.

Ook banen die draaien om fysieke prestaties, live interactie en ambachtelijk handwerk zullen relevant blijven. Topsporters, artiesten en ambachtslieden hebben talenten waar een robot simpelweg niet aan kan tippen. “We zijn erg goed in het verwerken van visuele bewegingsinformatie,” zegt Avishai Abrahami, medeoprichter en CEO van het webdesignplatform Wix.com. “Over het algemeen zijn banen waarin mensen kunnen uitblinken en iets totaal onverwachts kunnen toevoegen, niet te vervangen door AI.” Onvoorspelbaarheid vormt de gemene deler. Bij banen waarvoor het nodig is dat je kunt inspelen op nieuwe situaties, emoties goed kunt aflezen of fysiek werk kunt uitvoeren in een ongestructureerde omgeving, heeft AI het nakijken.

Ook de hoogopgeleiden worden getroffen

Eerder raakte automatisering vooral de fabriekshal; nu zijn ook de banen van veel hoogopgeleiden niet veilig meer.

Decennialang werd een universitair diploma gezien als je ultieme bescherming bij een veranderende economie. Bij eerdere automatiseringsgolven werden vooral werknemers in fabrieken en magazijnen getroffen. Hoogopgeleide professionals leken buiten schot te blijven. Maar die vlieger gaat niet langer op. AI presteert al beter dan menselijke artsen bij bepaalde diagnostische taken, geeft snellere onderzoeksresultaten in wetenschappelijk onderzoek en verbetert de snelheid en kwaliteit van consultancywerk. Geavanceerde AI-agents voeren steeds complexere taken uit. Het is nog niet overal even foutloos, maar de technologie wordt steeds beter. Als deze trend doorzet, dan kan een groot deel van wat we ‘kenniswerk’ noemen, sneller dan we denken door technologie worden overgenomen.

Consultancy is hiervan een van de duidelijkste voorbeelden. Een groot deel van het werk draait om het samenvoegen van enorme hoeveelheden informatie, het structureren van complexe vraagstukken, het bedenken van scenario’s en het opstellen van strategische aanbevelingen. AI-tools kunnen veel van deze taken inmiddels met hoge snelheid en consistentie uitvoeren. Waar junior analisten voorheen lange werkdagen voor nodig hadden, kan nu in gang worden gezet met een goede prompt en een gestructureerde dataset. Toonaangevende adviesbureaus zoals McKinsey, Boston Consulting Group, Deloitte, KPMG en PwC integreren AI in hun werkprocessen om de efficiëntie te verhogen en hun analytische capaciteit uit te breiden. Bob Sternfels, Global Managing Partner van McKinsey, merkte onlangs op dat AI-agents inmiddels het werk doen waar voorheen 25.000 medewerkers voor nodig waren.

De zakelijke dienstverlening op de schop

Maar hoe capabel zijn die AI-agents nou écht? AI-trainingsbedrijf Mercor testte onlangs hoe goed de beste AI-modellen scoren op echte consultancy-taken. Opus 4.6 van Anthropic kwam als beste uit de bus en voerde 33% van de taken succesvol uit. Dat klinkt misschien niet zo indrukwekkend, maar een paar maanden eerder voltooide hetzelfde model nog maar 13% van diezelfde taken. Brendan Foody, de CEO van Mercor, een bedrijf dat zich specialiseert in het trainen van AI, verwacht dat het succespercentage aan het einde van dit jaar op 50% zal zitten. “Dit zijn enkele van de lastigste taken in de economie, waarvoor mensen miljoenen dollars betalen aan consultancybureaus. De AI-modellen kunnen dit nu eindelijk ook, en de vooruitgang is ongekend,” aldus Foody. “In de komende twee jaar zullen we chatbots hebben die net zo goed zijn als de allerbeste consultancybureaus.”

De juridische sector maakt een vergelijkbare ontwikkeling door. Omdat het vak om veel tekst en regels draait, is het een perfecte match voor AI-systemen. Er wordt al volop gebruikgemaakt van gespecialiseerde tools voor het beoordelen van contracten, clausule-analyse, juridisch onderzoek en het opstellen van standaardovereenkomsten. Dat scheelt enorm veel tijd; taken waar beginnende juristen vroeger uren aan besteedden, worden nu in een fractie van de tijd door AI afgehandeld. In een onderzoek van Stanford uit 2025, waarin de prestaties van vier juridische AI-tools werden vergeleken met die van een controlegroep van menselijke advocaten bij verschillende taken, waaronder data-extractie, antwoorden op vragen over documenten, samenvatten en het genereren van chronologieën, haalden de AI-tools een nauwkeurigheid van tot 90%. Advocaten zullen niet verdwijnen, maar de juridische werkzaamheden gaan veranderen en er zullen veel minder mensen voor nodig zijn.

Is de ontslaggolf door AI al begonnen?

AI-gerelateerde ontslagen nemen toe, maar is er sprake van echte vervanging of is AI slechts een hip excuus om in de kosten te snijden?

Het debat over de gevolgen van AI voor de werkgelegenheid wordt vaak in de toekomstige tijd gevoerd: hoe zou de situatie eruit kunnen zien in 2030 of 2040? Maar we zitten natuurlijk al middenin de veranderingen. De technologiesector loopt hierbij (weinig verrassend) voorop. Als er in die sector ontslagen vallen, wordt het gebruik van generatieve AI vaak genoemd als een belangrijke reden. IBM heeft de werving voor bijna 8.000 functies in de ijskast gezet, omdat het bestuur verwacht dat AI deze rollen op termijn kan overnemen. Ondertussen heeft Salesforce zo’n 4.000 klantenservicebanen geschrapt omdat AI-agents steeds meer werk overnemen. Hiermee verlaagde het bedrijf de kosten sinds begin 2025 met 17%. Ook Amazon doet mee: na 14.000 ontslagen in oktober, volgden er nog eens 16.000 in januari. Deze trend beperkt zich niet meer alleen tot de technologiesector: Clifford Chance, een groot internationaal advocatenkantoor, krimpt het ondersteunend personeel in Londen met 10% in en wijst AI aan als een van de oorzaken.

In totaal werd AI in 2025 bij ruim 54.000 ontslagen als reden opgegeven, zo staat in een rapport van adviesbureau Challenger, Gray & Christmas. Maar volgens een groeiende groep economen en tech-analysten is er iets anders aan de hand. Volgens hen is er eerder sprake van een correctie op de ‘overmatige werving’ na de pandemie, de economische impact van invoertarieven en simpel een focus op maximale winstgevendheid. De critici noemen het ‘AI-washing’: directeuren die AI gebruiken als een hip label om doodgewone bezuinigingen te verkopen aan investeerders. “Ik denk dat uitspraken van CEO’s misschien wel de slechtste manier zijn om te peilen hoe de arbeidsmarkt beïnvloed wordt door technologische veranderingen,” zegt Martha Gimbel, directeur van de Budget Lab aan Yale University. “Het is niet zozeer dat ze liegen, maar ze hebben er simpelweg belang bij om het verhaal op een bepaalde manier te kleuren.”

Mensen die hun baan zijn kwijtgeraakt, herkennen zich lang niet altijd in het verhaal van hun werkgever. Velen geven aan dat AI slechts een kleine rol speelde bij het verdwijnen van hun baan. Ze denken dat het meer ging om het vrijmaken van kapitaal, soms zelfs specifiek om investeringen in AI te kunnen bekostigen. “Ik denk dat dit bezuinigingen zijn om de enorme investeringen in de AI-infrastructuur te compenseren,” stelt Joe Friend, een van de duizenden die onlangs hun baan verloren bij Microsoft. “In die zin heeft AI je baan weggenomen, maar niet in de zin dat AI voor productiviteitswinst zorgt.” Het is de ultieme ironie: je baan verliezen zodat je baas de AI kan betalen die jou gaat vervangen. Of AI nu de echte oorzaak is of slechts een handig excuus voor een reorganisatie: het effect op de werkvloer is precies hetzelfde.

Hoe bereid je je voor op een toekomst met AI?

De skills die je in je huidige werk gebruikt, zijn binnenkort misschien overbodig. Hoe bereid je je voor op de arbeidsmarkt van de toekomst?

Of AI nu direct verantwoordelijk is voor iemands ontslag of niet, de boodschap is onmogelijk te negeren: de vaardigheden die je op dit moment hebt zijn mogelijk niet voldoende om je baan te behouden. De arbeidsmarkt verandert in hoog tempo en afwachten hoe de dingen gaan lopen is niet de beste strategie. Je zult je vaardigheden moeten gaan afstemmen op een economie die door AI aangedreven wordt. Maar hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Leer met AI te werken, niet eromheen. Het meest praktische wat je nu kunt doen, is AI-tools simpelweg onderdeel te maken van je dagelijkse werk. Maak jezelf wegwijs op de platforms die relevant zijn voor jouw vakgebied, of dat nu generatieve AI voor het maken van content is, data-analyse met AI, of specifieke tools voor coderen, ontwerpen of onderzoek doen. Wie AI effectief weet te benutten, zal altijd beter presteren dan wie het negeert of zich ertegen verzet. 

Benader het met nieuwsgierigheid en experimenteer er eens mee. Grote kans dat je merkt dat AI de saaie klusjes verrassend goed overneemt. Dat geeft jou de ruimte voor het werk waar je écht je oordeelsvermogen en creativiteit voor nodig hebt. Het doel is om die professional te worden die AI nuttig inzet: iemand die weet hoe je AI aanstuurt, hoe je het resultaat beoordeelt en waar menselijk inzicht nog echt nodig is.

Maak van levenslang leren een prioriteit. De wereld verandert zo snel dat de houdbaarheidsdatum van je vaardigheden steeds korter wordt. Wat je vijf jaar geleden leerde, is nu vaak al achterhaald. Wat vandaag als baanbrekend geldt, is volgend jaar de standaard. Om relevant te blijven, moet je jezelf continu blijven bijscholen, of dat nu via cursussen, training op de werkvloer, certificaten of eigen onderzoek is. De vorm is minder belangrijk dan de mindset. Wendbaarheid – het vermogen om snel te schakelen, nieuwe informatie op te zuigen en dit toe te passen in onbekende situaties – zou weleens de belangrijkste carrière-skill van het komende decennium kunnen zijn. 

En hoewel het vooruitzicht van hele banen die verdwijnen verontrustend kan zijn, is het belangrijk voor ogen te houden: de arbeidsmarkt is altijd in beweging. Waar sommige banen krimpen, ontstaat elders juist weer ruimte. Wie van leren een gewoonte heeft gemaakt, zal merken dat de overstap naar sectoren waar menselijk talent onmisbaar is, een stuk soepeler verloopt. Het einde van een baan hoeft niet het einde van je loopbaan te zijn; vaak is het juist het begin van iets nieuws.

Maak van je menselijkheid je grootste kracht. Nu AI steeds meer analytisch en routinematig werk overneemt, worden de vaardigheden die het niet kan nabootsen juist goud waard. Emotionele intelligentie – de sfeer in een ruimte kunnen aanvoelen, lastige gesprekken kunnen voeren en vertrouwen opbouwen met collega’s en klanten – is extreem lastig te automatiseren. Dankzij die prachtige menselijke eigenschap empathie begrijp je de onuitgesproken behoeften van een klant en kun je steun bieden die een chatbot niet kan evenaren. 

Creativiteit in haar puurste vorm, die put uit persoonlijke ervaring, buiten de kaders denken en de durf om risico’s te nemen, zal ook altijd het domein van de mens blijven. AI kan met een indrukwekkende snelheid variaties op bestaande ideeën genereren, maar de vonk van iets écht origineels ontstaat nog altijd in het menselijk brein. En voor samenwerking, dat rommelige en soms frustrerende proces van samen met anderen aan iets bouwen, is een menselijke dynamiek nodig die AI niet onder de knie krijgt. Investeren in dit soort vaardigheden is uiteindelijk je beste garantie voor de toekomst.